Ahur,
esku zabala, ahur eskua, esku naba leinuko larru gorriak :
30.000 urtetan hitz egin dezuen hizkuntza,
orain dela 3.000 bat urte hitz egiten zen ere Grezian, deitzen zuten "la
langue de Lacedemone", "grec dialecto dorica"...liburuak omen daude
idatzita...Nor ote da duela 3.000 urteko Etxepare "grekoa" ?
"L' origine des basques", J.
Espagnolle
Nimes, C. Lacour, editeur, place des
Carmes 25 bd amiral Courbet. Collection Rediviva 1995, Reimpresion de l'edition
de 1900.
"Petit Dictionnaire greco-iberique
d'environ huit cents mots, qui, avec leurs derives, se montent a plusieurs
milliers :
Basque : grec : français
A : a : le,la
Abar : bardos : barre
Abarka : abarka : sandales
Abere : aber : biens
Abeto : abeto-s : sapin
Absida : absida : larynx
Ac : as : les
Achal : achal : ecorce
Acheri : a-cheri : renard
Achol : achol : tristesse
Achuri : achuri-s : agneau
Aci : aci-s : graine
Aci : akis : semence
Aci : d’asio : s’accoutumer
Acilla : acis-illa : novembre, mois des semences
Adi : d’adio : entendre
Adia : adia : douleur
Adin : adin : temps
Adiskide : adis-kide-os : ami
Aga : aga : osier
Ageri : aggeri-os : visible
Agi : d’agio : arriver
Agor : agor : sec
Agorilla : agor-illa : aout, mois chaud, brulant
Agur : agur-o : salut
Agure : akure-s : vieux
Ahari : ari-s : mouton
Ahispa : aphispa : soeur
Aice : aice : vent
Aipha : d’aphan : annoncer
Aira : d’airo : voler
Aita-ata : atta : pere
Aitz : aigs : pierre
Aitzur : aigs-ur-on : beche, pierre qui dechire
Aizo / auzo : asso-s : voisin
Aizo / auzo : asso-n : voisin
Akher : aker-as : bouc
Akhetch : aquet-es : verrat
Alaba : alaba : fille
Alabastro : alabastro-s : albatre
Alde : alde : cote
Aldun : aldun-o : puissant
Ale : ale : cereales
Alor : alor-oa : terre cultivee
Alor : alor-oa : terre cultivee
Altchou : alch-os : troupeau
Alze : axe-nos : etranger
Alzo : also-s : tablier
Ama : amma : mere
Amabi : amar bi-s : douze, dix et deux
amabost : amar-post-os : quinze
Amairur : amar-irur : treize, dix et trois
Amalaur : amar-lar : quatorze, dix et quatre
Amar : amar : dix, un ensemble, groupement
amasei : amar-s’ei : seize
amazaspi : amar-saspi : dix-sept
amazortzi : amar- s’orsi : dix-huit
Ameca : amar-eca : onze, dix et un
ameretzi : amar- pederatzi : dix-neuf
Ametz : ames-a : chene
Amex : amest-on : reve
Amia : agmia : faim
Amodio : armodio-n : amour
Amu : ammu-s : hamecon
Anaia : anaia : frere
Andi : andi-o : grand
Andit : d’andi-o : grandir
Andracume : andracuma-s : femme, qui peut enfanter
Andrea : andra : femme
Angurria : anguri-a : pasteque
Anka : anka : hanche
Ano : ano-s : vin
Anoduna : anoduna : alun
Anzar : ansar : oie
Ao / aho : ao : bouche
Apa : aspa : baiser
Aparta : d’aparta-n : separer
Aphal : d’aphal-o : abaisser
Aphes : aphes : pretre
Ar : arr-en : male
Aragi : araji : chair
Aragi : aragi-a : chair
Arbi : arbi-s : rave
Ardai : ardai-a : amadou
Ardatz : artast-os : fuseau
Ardi : ari-s / ardi-s : brebis
Ardi : ardi-s : brebis
Ardou : ardu-s : vin
Aretche : aresche : veau
Argi : argi-on : lumiere
Argi : argi-os : clair
Argi : d’argio : blanchir
Arhan : aramn : prunier
Aris : aris : chene
Arispe : arispe
Aritz : aris : chene
Arnes : arnes : outils
Aro : aro-tos : saison
Arpegi : ar-pegi-on : visage
Arraga : ar-raga : fraise
Arra-haur : arra-haur : petit-fils
Arrai : ar-rai : poisson
Arrai : rai-os : agreable
Arrano : ar-rano-s : aigle
Arratoy : arracto-s : rat
Arrau : arro-s : aviron
Arrax : arax : soir
Arreba : arrepa : soeur
Arren : aren : donc
Arria : ar-ria : rocher
Arriban : arrubban : ruban
Arrolz : ar-rogs : oeuf
Arropa : ar-ropa : vetement
Arrotz : arros : etranger
Ars-zañ : ars-zan-is : berger
Artha : artha : soin
Artha : d’artho : soigner
Artho : arto-s : mais, pain de mais
Artho : arto-s : pain
Artio : artio-s : jusqu’a
Artizar : arkt-izar : etoile polar, de l’ours
Artz : arts-os : ours
Artz : arts : ourse
Artzain : ard-zan : pasteur
Artzain-hor : ard-zan-or : chien de berger
Art-zain-hor : ars-zan-or : chien de berger
Artzar : ard-zar : vieille brebis
As / has : d’asto : commencer
Ascaci : a-skasi-s : parente
Ase : asen : nourriture
Ase : d’ase-n : rassasier
Aska : aska : ecuelle
Aski : aski : assez
Asle : d’aslo : auteur
Asma : d’asman : flairer
Aspi : aspi : cuisse
Ast / ahast : ast : oublier
Asta : d’asto : toucher
Astagara : astagara : tilleul
Asto : asto-s : ane
Astur : astur-on : politesse
Asun : axun : ortie
Atcheter : akester : medecin
Ate : atta : canard
Athe : atte : porte
Athe : d’aato : entasser
Atheri : atheri-os : serein
Atrebit : atrebit : hardi
Atz : ast-o : doigt
Atze : atse-nos : etranger
Atzi : d’atsu : saisir
Atzo : athso-s : hier
Aunz / aune : unas / unne : chevre
Axe-gabe : axe-gabe : chagrin
Axe-gabe : ase-gabe : chagrin
Axegin : axe-egin : plaisir
Aza : assa : chou
Aza : assa : chou
Azalili : assa-lili : chou-fleur
Azantz : : bruit
Azconar : a-scunar : blaireau
Aze : ase-s : plaisir
Azkar : iskar-os : fort
Azote : azot : fouet
Aztal : astal-e : talon
Azti : d’asthio : devin
Azun : axun : ortie
Azur : azur : os
Azusculu : axus-cullus : ongle
Baba : faba : feve
Baba : baba : feve
Bacant : spacan : rare
Bacha : bassa : precipice
Bacun : pacun : simple
Bada : b’ada : or
Bae : bao : crible
Baga : baga : vague
Bai : bai-o : oui
Balaca : balaco : caresser
Bandera : banera : banniere
Bano : bano-s : mou
Bao : bao : vapeur
Barach-art : barach-art
Baratch : barach : lentement
Baratze : baratze : jardin
Barazcal : barascal : diner
Barazchori : barask-chori-os : ortolan
Bargo : bargo-s : cochon (jeune)
Bario : bario : cour
Barna : barno : dedans
Barreya : barreia-n : repandre
Basa : basa : sauvage
Basasto : bas-asto-s : ane sauvage
Basaunz : basun-as : chevreuil
Baska : baska : pature
Baska : paska-n : paitre
Baso : basso-s : bois de vallee
Baso : baso-s : bois
Baster-etche : baster-etche
Basurde : bas-urde : sanglier
Bat : b’at : un
Batchouri : bat-is-chouri : ail, legume blanc
Bazter : baster : rivage
Bederatzi : bi-pederas-is : neuf, deux fois quatre et un
Begi / pegi : pegi-on : oeil
Bei : beu-s / bei-s : vache
Belar : belar : front
Belax : belax : faucon
Belhan : bellan : genou
Beli : b’eli-s : corbeau
Beltz : belx : noir
Beltzilla : bel-illa : janvier, mois sombre
Beor : beor : jument
Bephuru : bephuru-s : sourcil
Bepilo : be-pilo-s : cil
Beri : beri-os : nouvelle
Berma : bermo : cautionner
Berme : berma : garantie
Berne : perne : jambe
Bero : bero-s : chaleur
Berri : beri-os : nouveau
berrogei : birogei-s : quarante
berrogei eta amar : birogei eta amar : cinquante
Besanko : bes-anko : coude
Beso : besso-n : bras
Betha : betho : remplir
Bethi : beti : toujours
Bette : bett-os : plein
Betule : be-tule : paupiere
Bezpera : bespera : soir
Bi : b’i : deux
Bianda : bianda : nourriture
Bici : besi-s : vie
Bide : bide-a : chemin
Bide-art : bide-art
Bide-gain : bide-gain
Bihar : biar : demain
Bihi : bifi : grain
Bihos-min : bios-min : douleur
Bihozterri : bihoz-terri : tristesse
Bil : b’il-lo : recolter
Bil : billo : recueillir
Bilho : bilo-s : cheveu
Bilze : billo : recolte
Biotz : bios : coeur
Biskar : biskiar : dos
Bizar : bizar : menton
Bizar : bizar : menton
Bobo : baubo : imbecile
Boillezna : bole-sna : sein de femme
Bost : post-os : cinq
Botilla : putila : bouteille
Bouchi : bosi-s : morceau
Bouha : buha-o : souffle
Bouha : bua-n : souffler
Bourla : burlo : se moquer
Bousti : busthei-s : mouille
Breska : bresko : residu des alveoles
Brida : brita : bride
Bular : bular-on : sein de femme
Burdun : budrun : fer
Burla : burlo : moquerie
Burrunba : burumbo : bruit
Buru : buru-s : tete
Bustan : bustan : queue
Butz : bus-a : souffle
Campo : campo-s : dehors
Campo : campo : dehors
Caresa : karesso : caresser
Catabera : catabera : siege
Catachori : cata-chori-os : pivert
Catalo : katalo : pendant que
Catamotz : cat-amos : tigre
Chabol : chabol : beche
Chal : chal-as : veau de lait
Chamar : chimar : blouse
Chamur : kammur : boudeur
Cherri : choerri-s : cochon (petit)
Chilbor : chil-bor-os : nombril
Chilo : kilo-n : trou
Chimu : simu-s : singe
Chocho : chocho : merle
Chukha : chuko : secher
Churi : schuri-os : blanc
Cidro : citro-n : citronnier
Cocote : co-cotte : occiput
Cocox : cokkos : calice des fleurs
Cosi : cosis-s : cousin
Coya : coea : siege
Cucu : cukku-s : coucou
Cuma : cuma : chevelure
Dako : dako-s : recipient
Datile : datil-os : datte
Datile : datul-os : datte
Debru : daibreu-s : diable
Deit : deit-thai : appel
Deit : deit-ai : appeler
Deus : deus : rien
Dicha : ducha : bonheur
Diruti : dirruti : riche
Doha-gabe : doa-gabe : malheur
Dohañ : doan : sort
Dohañcaits : doan-gaisto : malheur
Dohan-gabe : doan-gabe : malheureux
Dohañhoun : doan-houn : bonheur
Doiaz : doia : avec mesure
Duda : dudo : doute
Dupha : tupha : tonneau
Eche : esse-a : maison
Eche : oeche : maison
Edari : adari : boisson
Eder : eider : beau
Edo : edo : ou
Egala : aggala : aile
Egia : eggia : verite
Egin : d’egin-en : faire
Eguberri : egun-berri : noel
Eguerdi : egun-erdi : midi
Egu-erdi : egun-erdi : midi
Egun : egun : jour
Egun : egun : jour
Egun : egun : aujourd’hui
Egun berri : egun-berri : noel
Egur : egur : bois coupe
Eguski : egus-ki : soleil, qui brule presque
Eguz-aita : egus-ata : parrain
Eguz-aita : eggus-ata : parrain
Eguz-ama : egus-ama : marraine
Eguz-ama : eggus-ama : marraine
Eguz-hau : eggus-hor : filleul
Eguz-haur : egus-hor : filleul
Eguz-kia : eggus-eki : soleil
Eho : d’epho : tuer
ehun : egun : cent
Eite : eicte : ressemblance
Ekhi : ekki-on : soleil
Ela : ela : parole
Ele : ele : troupeau
Elefandi : elephanti : elephant
Elzo : elso-s : insecte
Emacumea : emecuma : femme, femmelle
Emaste : emaste : femme, femme mariee
Epailla : epa-illa : mars, mois de la taille
Eper : per-is : perdrix
Erbi : erbi-s : lievre
Erche : erche : intestin
Erdi : erdi : milieu
Erein : er-rein : semer
Eremu : eremu-s : lande
Erhi : eri-s : doigt
Erial : eral : terre inculte
Erle : erli-s : abeille
Erramu : erammu-s : poirier
Erran : d’erran : dire
Erren : erren : bru
Escu : scu-tos : main
Escubare : eskubara : rateau
Escuchucade : esku-chukha : essuie-main
Eskeleto : skeleto-s : squelette
Esker-gabe : eusker-is-gabe : ingrat
Esku-larru : esku-larru : gant
Estomago : stomacho-s : estomac
Eta : eta : et
Etche-berri : etche-berri
Etche-çahar : Etche-çahar
Etche-churri : etche-churri
Etche-gorri : etche-gorri
Etche-mendi : etche-mendi
Etche-zan : eche-zan-is : fermier
Ez : ess-on : non
Ezkularru : ezku-larru : gant
Ezkur : scur-os : faine
Ezkur : skur-os : gland
Ezne : sna-s : lait
Ezpan : span : levre
Ezpata : spatha : epee
Ezpel : spel-os : buis
Ezquil : kuschuli / kischili : conque
Ezti : usti-a : miel, douceur
Eztul : eztuli-s : crachat
Falkoin : falcon : epervier
Falla : sphalta : faute
Fama : phama : reputation
Flasko : phlasco-n : bouteille
Fruta : fruta : fruit
Fruta : fruta : fruit
Gabe : gapo : priver
Gabe : gape : sans
Gaiti : gaiti-a : a cause
Gaitz : gaist-on : mal
Gaizo : gaso-s : bonasse
Gambara : camara : chambre
Gambera : camara : chambre
Gan : g’an : dessus
Gañ / gain : g’an : le haut
Gana : gana : vers
Ganibet : cainibet-os : couteau
Gano : gano-s : attrait vers une chose
Garagar : charagar : orge
Garagarilla : juin : mois de l’orge
Garbanzu : g’arebinsu-s : pois
Gastaña : castana : chataignier
Gaste : g’aste-s : jeune
Gatz : gats : sel
Gatzuntzi : gats-unzi : saliere
Gau : gau-s : nuit
Gau-erdi : gau-s-erdi : minuit
Gazna : gasna : fromage
Geraino : guerano : etalon
Gero : gero : ensuite
Gezur : pseusur : mensonge
Gillica : gigglico : chatouiller
Gira : giro : tourner
Gisu : gipsu-s : chaux
Gisu-labe : gipsu-labe : four a chaux
Gitz : gillo : clef
Gizon : gizon : homme, qui habet duos testiculos
Godeña : chodena : coing
Gogo : agogo-n : pensee
Gogor : ochor-os : dur
Golde : goldas : soc de charrue
Golpa : kolpo : frapper
Gonat / coinat : gonat : beau-frere
Gophor : chophor : ecuelle
Gor : kohor : sourd
Gora : gora : haut
Gora : gauro : enorgueillir
Gorputz : corpus : corps
Gorri : gorri : rouge
Gu : u : nous
Guci : g’usi-s : tout
Guhaur : u-aur : nous-meme
Gune : geune : hune
Gur : gur-os : genuflexion
Hache : ache-s : charge
Halaco : alaco-s : tel
Hancur : angur : tumeur
Hanitz : anis : beaucoup
Har : har : ver
Har : d’aro : prendre
Hara / horra : ora : voila
Hascou : a-scu-non : blaireau
Haur : hor : enfant
Hax : asth-ma : souffle
Hemen : he-men : ici
Herio : herio-s : mort
Herri : eri : village
Hi : phi : tu, toi
Hiene : huaina : hyene
Hihaur : phi-aur : toi-meme
Hilabethe : hila-bethe : mois
Hiri : hiri-s : ville
Hitz : isth-ma : parole
Hola : hola : ainsi
Hor : or : celui
Hor : or : la
Hor / hur : or / ur : lui, il
Hor / or : or-os : chien de garde
Hori : or-i : celui-ci
Hori : klori-o : jaune
Hori : hori : jaunir
Hortz : horz : dent
Hotz : ocs : froid
Houra : orra : celui-la
Humerri : kum-erri : agneau
Huntz : uns : hibou
Hupe : upe : coupe
Hurrupa : ar-rupa : boire a petites gorgees
Ian-gabe : ian-gabe : diete
Ibai : ibar
Ibaizaldi : ibaizaldi : hippopotame
Ibar : ibar : vallee
Ibere : ibar
Iceba : iseba : tante
Idi : igdi-s : boeuf
Idor : idor : sec
Igañ : d’ikan : monter
Ikhous : d’ikus : voir
Il : il-o : mourir
Ile : ile : cheveu
Ilhar : illar : haricot
Ilhar : illar : haricot
Ilhun : ilun : sombre
Illa : illa : lune, astre qui turne
Illa : illa : mois, qui tourne
Illargi : ill’argi-os : lune blanche
Inchusa : anchusa : sureau
Indar : inar : force
Insos-pe : insos-pe
Intchaus : insos : noyer
Inzaur : insor : noyer
Iphar : ipharc-tion : vent du nord
Irailla : ira-illa : septembre, mois des sacrifices
Irin : girin : farine
Irous : eurous : heureux
Irur : irur : trois
irurogei : irurogei-s : soixante
irurogei eta amar : irurogei eta amar : soixante-dix
Iser : iser : suer
Ister : ister : cuisse
Ithe-egun : iti-egun : arpent
Ithu : ithu-n : fumier
Ixasso : isasso-n : mer
Izar : a-izar : etoile, dieu
Izarcoloc : aisar-coloc-os : planete, qui suit un sillon
Izarke : aisar-ke-phos : comete, qui a une fumee
Izen : isen : ressemblance
Izokin : isoki : saumon
Jaun : zan : seigneur
Jin / in : in : venir
Jinko : inko : dieu, unique
Jorrailla : ior-illa : avril, mois du sarciage
Kalla : cala : caille
Kamelu : kamelu-s : chameau
Kara : kara : visage, allure
Ke : ke-phos : fumee
Kharax : charas : amer
Khotcho : cocho-s : male
Khuia : kua : citrouille
Khuya : si-kua : citrouille
Kirikioa : kiriki-oa : herisson, porc toison
Klichketa : klichketa : loquet
Kofoin : kofon : corbeille
Koko : kocco-s : oeuf, parler des enfants
Koner : goner : angle
Kopeta : k’opita : visage
Kuma : kuma : chevelure
Kunkur : kukur : bossu
Kurios : kurios : propre
Labe : laba : fournaise
Laia : laia : pampre
Laido : laido-s : outrage
Lan : lan : ahan ou afan
Lan : lan : travailler
Lanberri : lan-berri : travail nouveau
Larru : larru-s : peau
Larru / narru : larru-s : peau
Laster : laster : courir
Laster : l’aster : bientot
Lasto : lasto-s : paille
Laur : lar : quatre
laurogei : lar-ogei : quatre-vingts
laurogei eta amar : lar-ogei eta amar : quatre-vingt-dix
Laxa : lassai : laver
Legosi : leucosi-s : chyle, matiere blanche
Lehen / len : len : auparavant
Leho / leoy : leon / leoi-n : lion
Leiho : leio-s : fenetre
Len : len : lisse
Lepho : lepho : cou
Lepho : lepho-s : cou
Lexon : lexon : grue
Li : li-li : fleur
Lili : li : fleur
Lino : lino-n : lin
Liri : liri-on : lis
Liri : liri-on : lis
Lizar : lizar : frene
Lo : lau-o : tempe
Lohi : glohi-a : boue
Loro : loro-s : perroquet, oiseau vert
Lotacilla : lotax-illa : decembre, mois de l’amusement et du repos
Loth : d’elo : saisir
Lur : leur-os : terre
Macur : maccur : courbe
Mahan : magan : table
Mahax : omahax : raisin
Maite : maite-s : ami
Makhila : makila : baton
Makka : makko : bossuer
Man : dman : commander
Mañata : manata-s : serviteur
Mañata : manata-s : servante
Mando : mano-s / mando-s : mulet
Mando : mano-s : sterile
Mandon-zañ : mando-zan-is : muletier
Marantha : smaranto : enrhume
Marro : marro-s : belier
Maska : masko : macher
Mathela : matella : joue
Matz : macs : vigne
Mendi : mendi-on : montagne
Mendi-boure : mendi-boure
Mezu : mesu-s : message
Mi : mi : langue
Miko : miko-s : petit
Mineta : mineta : oseille
Mirotz : m’iros : epervier
Mitre : mitre : cypres
Mizpira : mispira : neflier
Mota : motha-s : caste
Mounho : mouno-s : mamelon
Mozollo : m’os-olo-s : hibou
Muga-gabe : muka-gabe : infini
Muka : muka : meche
Muna : muna : cervelle
Murru : murru-s : mur
Musarra : mus-ara-os : marmotte
Musu : musu-s : baiser
Mutil : mutil-os :serviteur
Mutil / mitil : mutil / mitil : serviteur
Muttu : muttu-s : muet
N’eskan-egun : neskan-egun : samedi
Nahi-gabe : nai-gabe : contrariete
Nano : nano-s : nain
Naro : naro-n : fertilite, terre fraiche et humide
Naro : naro-n : fertilite
Necosta : necosta : cypres
Negu : negu-s : hiver, neige, temps de neige
Negu : nigu-s : neige
Nescato : nescato-s : servante
Ni : ni : je, moi
Nihaur : ni-aur : moi-meme
Nini : nini-on : prunelle
Nini : nini-on : poupee
Nokhu : nochu-s : defaut
Notha : notha : tare
Noun : noun : ou
Oatze : oas : lit
Ocotz : ocos : menton
Odol : odol : sang
Oe / ohe : oe : lit, peau de brebis
ogei : ogei-s : vingt
ogei eta amar : ogei-eta-amar : trente
Ohe : oe : lit, peau de mouton
Oia : oia : gencive
Oia / oihan : oia-s / oian : bois
Oian-art : aian-art
Oian-buru : oian-buru
Oihan : oian : bois
Okhilo : okilo-s : pivert
Olho : olo-s : avoine
Ollo : olo-s : poule
On : on : bon
On / houn : houn : pied
Ontzi : onci : vase
Oraia : oraia : maintenant
Orano : orano : encore
Ordian : ordian : alors
Oren : oren : heure
Orhat : foro : petrir
Orin : orin-os : cerf
Oritz : oris : premier lait
Orkhatz : orkas : chevreuil
Ormachori : orma-chori-os : moineau
Oro : oro-s : tout
Orox : oros : veau male
Orrilla : or-illa : mai, mois de la belle saison
Os : oss-a : ciel
Os : oss-a : ciel et Jupiter
Osaba : os-appa : oncle
Oski : oski-s : soulier, cuir
Oso : oso-s : entier
Ospa : ospa : renommee
Ostegun : os-egun : jeudi
Ost-egun : ost-egun : jeudi
Ostrea : ostrea : huitre
Otsailla : oxa-illa : fevrier, mois du froid
Ouhoun : ooun-es : voleur
Oxo : oxo-s : loup
Oxophutz : oxos-phus-o : vesse de loup
Oya : oia : lit
Oz-adar : os-adar : arc-en-ciel
Oz-argi : os-argi-os : ciel serein
Oz-axant : os-axant-es : tonnerre
Oz-korri : os-horri-s : aurore, ciel rouge
Papo : pappo-s : poitrine d’homme
Parrachori : para-chori-os : moineau
Pasea : paso : se promener
Patar : patar : pente
Pe : pai : dessous
Pegar : pegar : cruche
Pek : bek-os : imbecile
Pekada : bescada : becasse
Peu : guti : gutti-n
Phago : phago-s : hetre
Phicoze : phicos : figuier
Phindar : spinthar : etincelle
Phutz : phusa : vesse
Pica : picca : pie
Picozoro : tpico-s-soro-a : sycomore
Pilota : pilota : balle a jouer
Piper : piper-i : piment
Piperi : piperi : piment
Piza : pisso : peser
Podra : potra-s : pouliche
Pot : poth-os : baiser
Sabel : sabbel : ventre
Sabelzorro : sabel-zorro : berlaine
Sagar : s’agar-aa : pommier