Gaia: Gernikako arbola da bedeinkatua
Ahur larru gorriak (32.002-4-19an):
Arbola guztiak dira santuak, ola = izpiritua, bizitza,
alegia, animismo, panteismo edo antzeko zerbait baitago euskararen baitan. J.
C. Barojak esaten du Pirinioko larru gorriak belaunalditan bizi izan garela
ezkurrak jaten eta Otaño bertsolariak eta nire aiton-amonek kontatzen zuten
neguan batez ere gaztainak jaten zituztela.
arbola, pagola, sarasola, ezkiola, urruxola, sagarrola,
egurrola, aittola, altzola, elola, bruxula, zigarrola...eta pila bat gehiago,
arbola santuak jakina.
Euskaraz natura guztia da santua eta emea, itsasoa, ura,
mendia, harria...bizitza ematen digulako edo auskalo. Ola (itsasokoak), urola,
mendiola, harriola, aitzola, Mariola, zurriola, olaizola, antzuola...
Zuhaitz mota gehienetan, ale bakoitzak sexu biak ditu
(sagarrondoa, haritza...), loreak ar zein emeak dira, baina badira batzuk
(hagina, kiwia...) zuhaitz ale bakoitza sexu bakarra duena, gu bezala gutxi
gora behera. Nabaritzen da sexuarekin obsesionatuta nagoela, nor ez?
Batzarrak eta jaiak zuhaitz santu baten azpian egiten
ziren, Gernika, Abellaneda, kontzeju, auzo, aran, bailara, gero udaletxe edo
elizetan.
Galdera zera da, ba al dago arbola santurik sexu ar
bakarrik denik?
Adibidez, eliza zahar baten aurrean dagoen hagina (zuhaitza
ar ala eme da) arra dena, non?
Ahur
Ya le conté que todo el Pirineo está
excomulgado y conquistado por el emperador del Vaticano, concilio de Letrán
1179, es decir, hace 800 años el Pirineo seguía siendo "pagano"
y que yo sepa hay muy poca influencia de dioses griegos y romanos.
¿ Cuál era la religión?
Si usted mira en los diccionarios
"ola" Harluxet p. e. (está en la red), o Azkue, la tercera acepción
es palpitación, del corazón por ejemplo, lugar y fábrica (herrería).
-ola
>= lantegi, tegi, leku, toki
Harluxet hiztegia (Azkuek antzeko zerbait esaten du):
ola 3 iz. (Ipar.) Pilpira. Bihotzeko olak.
ola 1 iz. 1. Burdinola. 2. Ik. fabrika.
ola 2 iz. (Ipar.) Artzain-etxola, txabola.
Pero si mira un poco la
toponimia, resulta que todo es "ola":
ola, ansola, arbola, atxola, aittola, esnaola,
gorostola, elola, igola,
ezkiola, altzola, lisola, lizola, lizaso, nagiola, olalde, olaso,
olatxondoa, olaneta, olazarra, amasola, barriola, gorrotola, igarola,
angiola, zigarrola, nekola, oiaola, oriaola, iraola, mariola, mekola,
mendiola, sarrola, azpikola, urkola, leizaurkola, lizarkola, olasagasti,
olaizola, artola, leizaurrekola, olaberria, olaran, olajaun, sarrola,
andola, azarola, mariolaza, odola, andola, barriola, anzola, altzola,
gorriola, gorrola, bagola, araolaza, arazola, arrazola, urruxola, azaola,
aiola, olaso, olaza, olazar, paiole, bruxula, aitzola, sarasola, udakiola,
urola, urdakiola, urdanola, artola, zokola, olaza, olasagasti...(hay miles
de "ola")
(Euskal toponimia. L. M. Mujika VI. alea)
L. M. Mujika es filólogo, tiene publicados 17
libros de toponimia de Gipuzkoa, vive cerca de casa, solemos hablar y tiene
más dudas que yo sobre los "gorri", nava, ola, etc.
El euskara hace que toda la naturaleza palpite,
tenga espíritu, ánima...hay un animismo o panteismo, o algo parecido
dentro del idioma, reflejado por supuesto en la etnografía y la toponimia
durante miles de años.
Seguro que hay "ola" por todo el
mundo...Dene Caucásico.
Atentamente.
Gorriola.
----- Original Message -----
Sent: Thursday, May 02, 2002 7:51 AM
Subject: RE: [euskaraz] Atzizkitegia
Ahur hartz erasotzailea:
>ahuntzok nituen ene haragiaren haragi bilakarazi.
Heltzean patatak eta ilar berriekin gustatzen zait ere.
-lari
>=Ez zaie aditzei eransten. Varianteak: -ari, -kari
probalari, sendalari, hegalari, segalari, bogalari, zergalari, korrikalari,
jokalari, orrokalari, marrumalari, pentsalari, arraunlari, lasterkalari,
ostikolari, aizkolari, trontzalari...
-tzaile
=Aditzei eransten zaie. Varianteak: -taile, -zale
Iruditzen zait zerikusirik duela esku zabalekin. Adibidez hartzak zarete
harrijasotzaileak, suhiltzaileak, arrantzaleak, harrapatzaileak,
erasotzaileak, hiltzaileak...esku zabalekin (hatzaparrekin) harriak jaso,
sua itzali, amuarrainak, harrapatu, eraso, hil egiten duzuelako. Baina inoiz
ez zarete izango aizkolariak, aiztolariak, segalariak, trontzalariak...ez
dakizuelako hatzaparrekin tresnarik erabiltzen (zirkoan ezik).
-ola
>= lantegi, tegi, leku, toki
Harluxet hiztegia (Azkuek antzeko zerbait esaten du):
ola 3 iz. (Ipar.) Pilpira. Bihotzeko olak.
ola 1 iz. 1. Burdinola. 2. Ik. fabrika.
ola 2 iz. (Ipar.) Artzain-etxola, txabola.
Badakizu niretzat euskarak bihotzeko pilpiraz betetzen du munduko natura
guztia:
ola, ansola, arbola, atxola, aittola, esnaola, gorostola, elola,
igola,
ezkiola, altzola, lisola, lizola, lizaso, nagiola, olalde, olaso,
olatxondoa, olaneta, olazarra, amasola, barriola, gorrotola, igarola,
angiola, zigarrola, nekola, oiaola, oriaola, iraola, mariola, mekola,
mendiola, sarrola, azpikola, urkola, leizaurkola, lizarkola, olasagasti,
olaizola, artola, leizaurrekola, olaberria, olaran, olajaun, sarrola,
andola, azarola, mariolaza, odola, andola, barriola, anzola, altzola,
gorriola, gorrola, bagola, araolaza, arazola, arrazola, urruxola, azaola,
aiola, olaso, olaza, olazar, paiole, bruxula, aitzola, sarasola, udakiola,
urola, urdakiola, urdanola, artola, zokola, olaza, olasagasti...
(Euskal toponimia. L. M. Mujika VI. alea)
Ezken galdera, hitz hauek zergatik ez daude hiztegietan?
http://groups.yahoo.com/group/euskarabatua/files/inverso.txt
Josu Lavin hiztegia inverso:
ola
HB ola
HB ola
HB ola
arma-ola
bola
HB bola
parabola
HB parabola
HB parabola
arrabola
txabola
talai txabola
HB txabola
artzain-txabola
txitxibola
karanbola
tonbola
HB tonbola
HB arbola
zeta-arbola
asusta-arbola
fruta-arbola
donibane-arbola
HB udare(-)arbola
bilar-bola
kakao-arbola
intxaur-arbola
fruitu-arbola
hiperbola
HB hiperbola
elur-bola
erredola
idola
gandola
landola
zirrindola
gondola
errubeola
trakeola
aureola
haize-ola
xingola-mingola
xingola
HB xingola
margola
pergola
HB pergola
hola
HB hola
hala-hola
HB hala-hola
hola-hola
HB hola-hola
nehola
HB nehola
iola
kaiola
HB kaiola
eskaiola
maiola
biola
HB biola
mobiola
HB bejondeiola
fiola
zahamiola
korniola
kabriola
HB ontziola
untziola
ajola
manjola
kola
HB kola
|
kakola
HB kakola
makola
HB makola
abikola
arkola
irarkola
HB irarkola
eskola
hizkuntz eskola
HB eskola
nautika-eskola
ama-eskola
langintza-eskola
lanbide-eskola
HB Irakasle-eskola
antzerki-eskola
bertsolari-eskola
nekazari-eskola
sasieskola
HB sasieskola
HB sasieskola
ofizio-eskola
bertso-eskola
autoeskola
HB autoeskola
haur-eskola
gau-eskola
HB gau(-)eskola
maisu-eskola
harrixkola
idazkola
kizkola
mola
garamola
semola
HB xirimola
zirimola
HB zirimola
haize-zirimola
HB haize(-)zirimola
nola
hala nola
HB nola
HB nola
HB nola
HB nola
HB nola
HB nola
pianola
karmañola
inola
HB inola
HB inola
burdinola
HB burdinola
finola
behinola
HB behinola
buztinola
edonola
HB edonola
ehun-ola
noiz-nola
amapola
arraio-pola
arrano-pola
eskarola
HB eskarola
girola
korola
HB korola
zeharrola
HB zeharrola
ferrola
|
agorrola
ikasola
parasola
HB parasola
hesola
HB hesola
grisola
kontsola
artola
ohartola
kartola
pertola
HB pertola
usatortola
HB usatortola
irakastola
ikastola
HB ikastola
estola
HB estolapistola
HB pistola
epistola
HB epistola
axola
HB axola
HB axola
desaxola
ezaxola
HB ezaxola
txola
etxola
HB etxola
HB oihal(-)etxola
jauretxola
zola
HB zola
HB zola
kazola
HB kazola
zapata-zola
oin-zola
HB oin(-)zola
zango-zola
egarzola
ikatz-ola
gaintzola
|