Angel Lete Etxaniz

Ahur eta ohore Angel Lete Etxaniz

32.002-12-7an hil zen Kabo Verde-n deportatua.

Herria 2000 elizako 177. zenbakian argitaratua

Historian zehar izan badira ere nirearen antzeko egoerak. Gure herriak jasan duen saka banaketa gogor honetan, niri, deportatu modura dagokidanez, Cabo Verdera etortzea egokitu zait. Pariseko Gobernuak berriro deportazioari ekinez, 1984an hirurogei preso politiko sakabanatu zituen munduan zehar: Panama, Ekuador, Dominikar Errepublika, Togo eta Cabo Verde. Niri, beste kide batzuekin batera, Cabo Verde egokitu zitzaidan, eta hemen gaude orduz geroztik. 1989 urtean, Argelen zeuden beste deportatu batzuk berriro kanporatu zituzten.

Garai hartan, mugaren bi aldeetan sozialistak zeuden gobernuan; alde batetik, Miterrand, eta, bestetik, Gonzalez, presidente zirelarik, berriro ere martxan jarri zuten deportazioaren zama gure herriaren aurka, gu konturatu gabe zer ondorio ekar zezakeen horrek guztiak. Egoera politikoari buruz, urteetan zehar BVE, GAL eta abarrek gerra zikinarekin jarraitu zuten, bidean hilak eta detenituak sortuz. Hortxe hasi zen nire kalbarioa.

1985eko otsailean detenitua izan nintzen, lau hilabete kartzelan pasatu, eta hilabeteetan zehar Frantziako departamendu ezberdinetan Poliziak batera eta bestera erabilia izan ondoren, 1985eko abuztuan Cabo Verdera deportatua izan nintzen, Parisetik Dakarrera eta Dakarretik Cabo Verdera. Azkeneko bidaia honetan pasaiari zibil bakarra ni izanik, betiere frantses poliziekin bidaiatuz heldu nintzen. Herrialde ezezaguna zen niretzat Cabo Verde, ez bainekien nora ekarriko ninduten azken momenturaino. Herrialde honek ez du gure herriarekin zer ikusirik, eta, beraz, horrek eragin psikologiko handia izan du urteen poderioz niregan. Kultura eta balio ezberdinak dituztenez, eta nere herriaregandik hain urrun egonez eta hori gutxi balitz, itsasoz inguratuta, ezin baitugu ahaztu Cabo Verdeko lurraldeak irlak direla bakardadearen sentsazioa barneratuz joan da; natura bera ere alde batetik, itsasoa eta, bestetik, hemengo lehortasuna etsai bi-hurtzen delarik. Gehienetan itsasoaren zabaltasuna askatasunaren irudia izaten omen da; gure egoera honetan, alderantzizko eragina sortu du nire barruan, hau da, hesia/kartzelaren sentsazioa.

Deportazioaren helburua, jakina, pertsonaren izaera eta bere balio guztiak desegitea da sinestu eta bizi izan dugun guztia alde batera utziz eta gure nortasuna galtzeraino bultza dezake. Okerrena da, nahiz eta jakin norberaren deportazioaren hasiera noiz izan zen, ez dakigula hau dena noiz bukatuko den; deportazioa ez delako epaiketa baten emaitza; izan ere, ez baikaude ez epaituak ez eta kondenatuak ere. Nolabait esateko, deportazioa ilegala da. Juridikoki, deportazioa ez dago inon jasota, gobernutik gobernura hartutako erabakien emaitza da, eta nazioarteko erakundeek ez dute inongo salaketarik egiten, horrelako ilegalitateak egiten jarraitzeko posibilitateak erraztuz.

Zaila baldin bada kultur eta gizarte ezberdin batean bizitzea, Euskal Herritik Cabo Verdera dagoen distantzia guztia kontuan izanik, beste zama batzuk ere badakartza, hala nola ekonomikoak, afektiboak, kulturalak eta abar. Infor- mazioa jasotzen badut ere, zaila da gauza batzuk ulertzea; eta eguneratuta egotea, askoz ere zailagoa. Dena oso azkar baitoa, eta distantzia tartea, gehi hemen daramadan urte kopurua (16 urte) kontuan hartuz, oraindik ere zailagoa egiten zait Euskal Herriko egoeran kokatzeko.

Alor ekonomikoan, egoera ezberdinak izan badira ere, norbera bere erara moldatu beharra izan dugu geure bizitza ateratzeko, eta ahaztu gabe, betiere, egoera hau errazteko, familiarkoen laguntza ezinbestekoa dela. Familiakoei buruz, esan beharra daukat, urteotako joan-etorriak oso gogorrak direla beraientzat, beren gain baitago ardura guztia; adibidez, urteetan zehar egindako bidaiak eta nolakoak gainera jasan behar izan dituzte. Eskerrak beraiek hor daudela gure ondoan.

Kulturalki, herrialde honen izaera gurearekin konparatuz desberdina izanik ez da batere erraza izan hemen egokitzea, eta batez ere geure herrira begira gaudenean. Egoera honek ondorio nabarmenak izan ditu neure bizitzan. Nahiz eta familiakoen bisitak eduki eta ez beharko nukeen guztietan, beste arazo batzuen artean, nire herriarekiko eta nire kulturarekiko daukadan beharraren hutsune handia sentitu dut, nire urruntasun gordin honek oraindik ere gogorragoa eginez deportazioa.

Gizarte honetako harremanei buruz, eskerrak ikasketak egiteko aukera izan dudan. Horrek asko lagundu dit gizarte honetan txertatzen, ogibidea nereganatzeko, alde batetik, eta, bestetik, gizarte honen esparru gehiago ezagutzeko, eta bide batez nire esku dagoena beraiei eskaintzeko.

Euskal Herriaren konponbideari buruz, nire iritzia da lehenik abertzaleen artean konpontzeko bideak jorratu beharko genituzkeela, eta, hortik abiatuz, Euskal Herriari zor zaizkion eskubide demokratikoak lortzeko aukerak erraztu daitezkeela pentsatzen dut. -

2001eko abenduaren 22an

Cabo Verden

Angel LETE ETXANIZ