800
Hondarribia
Jose
Ramón Enparan eta Jaime Anduaga (Hondarribia)
Aurten
gogora dakarkigu Gaztelako Alfonso VIII.ak, 1203. urtean Hondarribia hiribildu
izendatu izana baina Hondarribiaren historia ez da noski, urte horretan hasten.
Jakin
berri dugu 5.000 urteko giza-hondakinak aurkitu dutela gure lurralde honetan.
Erromatar
garaietan Ptolomeok eta Estrabonek lurralde hauetan bizi izan ziren jendeaz
hitz egin zuten, baskoi izenekoak, hain zuzen.
Gerora,
XII. Mendean, Santiago Bidean
barrena zebilen Aymeric Picaud
frankoak, bere Codex Calixtinus
edo Santiagorako Gida-liburuan
hauexe idatzita utzi zuen: “...euren
hizkera entzutean zaunkarena datorkizu burur, eurena hizkuntza erabat petrala
eta arlotea da. Jainkoari, Urcia
deitzen diote; Honen Amari, Andrea Maria; Ogiari, orgui; arduari, ardum:
okelari, aragui; arrainari, araign; bizilekuari, echea;
etxeko jaunari, iaona eta honen emazteari,
andrea (...) benetan herri basatia dela, beste guztien aldera beren
ohiturak era izakera direla eta erabat
ezberdinak dira...”
1200.
urtean Gaztelako Alfonso VIII.ak Nafarroako
Antso VI.a Jakintsuak eraikitako Nova
Victoria (Gasteiz) konkistatu zuen eta honekin batera baita
Nafarroari zegozkion beste eskualde batzuk ere, hauen artean
Hondarribia.
Konkista
honen ondoren , Gaztelako erregeak, Sancto Sebastianoaren Nafarroako Forua
berretsi eta lehendabiziko aldiz, Donostia ez zen herrixka bati eman zion, hau
1203ko “Carta Puebla” deritzon horren bidez gauzatu zen.
Urtebete
beranduago, Alfonso VIII.ak oso
gaixo zegoelarik bere testamenduan zin egin zuen “Promitio etiam quod, si
Deus dederit michi sanitatem, ego restituam regi Navarre omnia que teneo de
ponte Araniello usque ad Fontem Rapidum, et Castella de Buraon, de Sancta
Vicentio, de Toro, de Marannon, de Alcavar, de Sancta Cruce de Campego, villam
de Antonnana et castellum de Atauri et de Portella de Cortes. Scio enim quod
hec omnia predicta de Regno Regis Navarre debent esse et ad eum pertinere”
Hau
da, “Jainkoak osasuna emango
balit, zin egiten dut Nafarroako erregeari
itzultzea Araniello zubitik Fuenterrabiaraino daukan guztia, zeren jakin
badakit esandako leku guzti hauek
Nafarroako erresumarena direla eta beretzat izan behar direla...”
Ez
zuen ordea, emandako hitza bete eta
osasuna, eskatu zuen bezala, osasuna
berreskuratu zuenerako ahaztu egin zuen promesa
Horrenbestez,
“Carta Puebla”ren emate hau ez zen gertakari isolatu eta doakoa izan,
Gaztelako eta Aragoiko erregeek Nafarroaren konkistan egindako lur-zatiketan
ulertu behar da, Historiak hala dio eta.
Antonio
de Nebrijak, gaztelerazko lehenengo gramatikaren
egileak, 1492. urtean hala dio: “ Ez bakarrik gure fedearen etsaiak, baita
Espainarekin edozein harremani ekiten
dioten horiek ere, hala
bizkaitarrak eta nafarrak nola frantsesak eta italiarrak, den-denek
dute Gaztelako hizkuntza
ezagutzeko betebeharra...”
Bestetik,
Euskal Herria inoiz ez dela esistitu esaten digute zenbait espainol eta
frantsesek.
1643.
urtean, Axularrek bere
<Gero> liburuan, honela
dio: “...ceren aunitz moldez
eta differentequi minçatcen baitdira euscal herrian: Naffarroa garayan,
Naffarroa beheran, Çuberoan, Lapurdin, Biscayan, Guipuzcoan, Alaba –herrian
eta bertçe aunitz leccutan...”
Gure
historian zehar gertakari asko jazo
dira eta gure arteko elitearen portaera eta jokaerari buruzkoak ere argitu gabe
daude oraindik.
Milaka
urte igaro ondoren, euskarak, euskaldunok eta Euskal Herriak zutik irauten
dute, frankoak, godoak, frantsesak eta espainolak bestelako ahaleginak
egin bazituzten eta badituzte ere ustez Europako hizkuntza eta herririk
zaharrena ez da desagertuko.
Baina
aurrera begiratu behar dugu, ez baita iragan
hobea behar duguna, etorkizun hobea baizik. Herritzat onesten gaituen
etorkizuna alegia, non gure erabakiak libro eta inolako presiorik gabe hartzeko
eskubidea izango dugun, non matxinada
menpekotasunaren ondorioa izango ez den eta gure nazio-izaeraren
errekonozimendu politikoaren bitartez, segurtasunean, demokrazian eta bakean
aske biziko garen.